ghazali (غزالی)
درباره سایت
آخرین مطالب
امکانات وب
● پیشنهادات برای ایجاد نشاط و بهره وری بیشتر در کلاس
۱ شروع فعالیت کلاس با قرائت سوره ای از قرآن و حفظ آن از طرف دانش آموزان.
۲ تدریس به روش های مختلف از جمله با شعر، نمایش- نقاشی و هر روش دیگری که منجر به یادگیری بهتر دانش آموزان در سر کلاس درس می شود.
۳ مسئولیت دادن به دانش آموزان به صورت نوبتی در کلاس.
۴ گذشت و بخشش درمورد اشتباهات دانش آموزان و سخت گیری کردن در برخی موارد برای دانش آموزان بی قید و بی خیال.
۵ یاد دادن و تشویق دانش آموزان برای درست کردن کاردستی بدون دخالت والدین به منظور تقویت توانایی های فردی و اتکا به نفس.
6- وضعیت فیزیکی کلاس شامل رنگ، نور، چینش نیمکت ها، تهویه و تعداد دانش آموزان
7- اهمیت دادن به هدف در آموزش و تقویت انگیزه درونی
شادی در قرآن
قرآن دین اسلام را دین شادی معرفی نموده و مهمترین عوامل شادی را محبوبیت، مقبولیت و موفقیت، ایمان، هویت ملی و فرهنگی، خلاقیت عارفانه و حل مسئله ذکر کرده است،
در قرآن كریم، مفهوم شادی بارها با الفاظی مانند «فرح، فرحوا، تفرح، تفرحوا، تفرحون، یفرح، فرحون و فرحین» آمده است. خداوند در آیه 58 سوره «یونس» می فرماید: بگو به فضل و رحمت خدا باید خوشحال شوند كه از آنچه گردآوری كرده اند بهتر است.(قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِكَ فَلْیَفْرَحُوا هُوَ خَیْرٌ مِمَّا یَجْمَعُونَ در حكمت 188 «نهج البلاغه» نیز از حضرت علی (ع نقل شده است: این دل ها همانند بدن ها خسته و افسرده می شوند و نیاز به استراحت دارند، در این حال، نكته های زیبا و نشاط انگیز برای آنها انتخاب كنید.در كنار فرهنگ دینی ما، فرهنگ كهن ایران زمین هم سرشار از نمادهای شادی و نشاط است كه آیین ها و جشن های شادی چون «یلدا» و «نوروز» از جمله این نمادها هستند.
در قرآن ، مراحل متعالی و برتری از کمال وجود دارد ، این مراتب از کمال با بهجت و سرور همراه است ، از طرفی انسان نیز موجودی است که شایسته این شادی ،رضایت و خشنودی میباشد.
مطابق تعابیر دینی جایگاه شادیهای طبیعی و دنیوی که با لذات مادی و محسوس همراهند در زندگی مادی است و جایگاه شادیهای معنوی و اخروی در بهشت های مختلفی است که در طول یکدیگر قرار داشته و برترین آنها در عالیترین بهشت ما یعنی جنت رضوان الهی، همان بهشتی که خداوند سبحان در آن حضور داشته و زیبایی و جمال خود را در آن آشکار ساخته است، جای دارد.
قرآن کریم ، در مورد شادی که احساسی ضروری برای انسانها محسوب میشود مطالب بسیاری بیان نموده است.
تعابیر این کتاب مقدس با شادیهای دنیوی مخالف نیست، بلکه مهم نوع شادی است، شادیهایی که لطمه به دیگران میزند و یا دارای قبح اخلاقی و مذهبی میباشد و در تضییع حقوق خداوند، خود فرد و سایر افراد نقش دارد ، در نظر قرآن کریم نکوهیده و دارای عذاب اخروی میباشد. اما شادی برای تفریح در صورتی که قبح اخلاقی نداشته باشد در نظر قرآن کریم اشکالی ندارد.
گشت و گذار در طبیعت و مشاهده نعمتهای زیبای خداوند موجب شادی و آرامش درونی میشود وانسان را از حالت غم و افسردگی رها میسازد که علاوه بر درک تجربی، این مطلب در بسیاری از آیات قرآن بیان شده است .
نشاط و شادی در سیره معصومان(علیهالسلام
نشاط و سرور بخشی از سرشت انسان است. بدین جهت قوانین روح بخش اسلام به پیروان خود نشاط و شادمانی می بخشد. پیامبر خاتم نیز همیشه شادمان بود و بر این امر تاکید می ورزید. افزون براین، بعضی از روایات نشان می دهد معصومان(علیهم السلام در کجا و در پی چه مسایلی شاد می شدند و برای شاد بودن چه برنامه هایی ارائه می کردند.پیامبر اکرم(صلیاللهعلیهوآله با یارانش مزاح می کرد، اجازه می داد یاران با وی مزاح کنند و گاه به شوخی یاران با یکدیگر، گوش می سپرد و تبسم می فرمود. او هرگز شادیهای یارانش را برهم نمی زد مگر وقتی سخن یا عملی خارج از محدوده شرع از آنها مشاهده می کرد.
تعریف شادی از دیدگاه روانشناختی
روانشناسان شادی و شور و نشاط را محرک انسان ها برای عمل می دانند و جامعه شناسان جامعه شاد را جامعه موفق می دانند.
مایرز سلامت روانی فرد را در میزان داشتن سرخوشی فرد می داند و سرخوشی یا خوشحالی را چنین تعریف می کند: " نوعی احساس امنیت ، احساس اینکه زندگی به طور کلی به خوبی می گذرد "
این حالت خوشی و نشاط، آنی و زودگذر نیست، ودارای دوام نسبتا پایداری است که بستگی به عوامل متعددی دارد .به گفته " مایرز " خوشحالی به سن یا میزان درآمد، مرد یا زن بودن بستگی ندارد، ولی با بعضی خصوصیات شخصیت فرد ، وجود تناسب بسن شغل و مهارت های او، داشتن روابط نزدیک با دیگران و برخورداری از اعتقادات مذهبی و عمل کردن به آنها مربوط است. طبق این نظر ، بهترین عوامل پیش بینی کننده خوشی، ثروت و زیبایی یا شهرت نیست، اما افرادی که بیشتر احتمال دارد خود را آدم های سرخوشی تعریف کنند، دارای صفات یا ویژگی های مشخص هستند که در ادامه آمده است."
ویژگی های افراد با نشاطاحترام به خود: به جنبه های خوب و مثبت خود بیشتر توجه می کنند و محدودیت هایشان را می پذیرند.خوش بینی: افراد سرخوش به جنبه های روشن و مثبت حوادث نگاه می کنند و انتظار دارند نتیجه کار خوب باشد و هر گاه چنین نشود، آنان شکست و ناکامی خود را امری کوچک و گذرا تلقی می کنند و می کوشند راه حل تازه و بهتری برای مشکل خود بیابید.تسلط شخصی: افراد سرخوش، احساس می کنند که ارباب و صاحب اختیار سرنوشت خود هستند. چون احساس می کنند که اختیار زندگی خود را در کف دارند ، به صورتی همسان از داشتن احساس سرخوشی خبر می دهند.افزودن بر این چهار ویژگی اصلی شخصیت ، احتمال بیشتری وجود دارد که افراد سرخوش از بدن سالم و متناسب بهره مند بوده، هدفها و توقعات واقع بینانه ای داشته باشند و ضمن سود جستن از روابط مناسب، دوستانی صمیمی داشته و از ایمان مذهبی یا روحانی برخوردار باشند که از آنان حمایت می کند، به زندگیشان هدف و مقصد می بخشد و انان را چنانکه هستند می پذیرد.سر خوشی نه تنها احساس خوبی به فرد می دهد، بلکه برای سلامت جسمی نیز خوب است بارها محققان پی برده اند که سلامت ( جسمی و روانی و سرخوشی دست در دست هم کار میکنند و البته چنین یافته علمی به هیچ وجه شامل چیز تازه ای نیست ، هزاران سال پیش سلیمان نبی گفت: قلب شاداب به اندازه دارویی موثر بهر انسان فایده می رساند ولی روحی شکسته استخوان ها را خشک می کند.و البته جای هیچ تردید نیست که یادگیری نیز در فردی با روان سالم شکل می گیرد هر چقدر روان فرد از سلامت بیشتری برخوردار است میزان ، عمق و پایداری یادگیری نیز بیشتر است.
انواع شادی
لذت و شادی را به دو نوع مختلف تقسیم میکنند. شادی هدونیک و شادی یودیومانیک. این دو واژه در توصیف شادی به وجود آمده و از دو منبع متفاوت به کار میرود. شادی هدونیک از پیروی و تکرار تجربههایی به دست میآید که شخص به واسطه آنها لذت را کسب کرده است. مانند تجارب مثبت بسیاری که از خوردن مواد غذایی عالی یا بو کردن گلهای زیبا به دست میآید. این دست از شادیها به واسطه برآورده شدن تمایلات فردی بروز پیدا میکند. شادی یودیومانیک نوعی از شادی است که از مصرف چیزی به دست نمیآید، بلکه از یک تلاش مداوم در راستای به دست آوردن نتیجهای بزرگتر و مهمتر به دست میآید؛ یعنی همان شادیای که در جهت تلاش برای معنا دادن به زندگی به دست میآوریم، مانند فعالیتهای اجتماعی و کارهای خیری که برای بهتر شدن زندگی خود یا دیگران انجام میدهیم.
اثرات شادی
احساس شادی و رضایت از زندگی بر عملکرد تمام ارگانهای بدن تاثیر گذار است. مطالعات نشان میدهد افراد شاد ضربان قلب منظمتری دارند و نوسانات فشار خون در این افراد کمتر دیده میشود. مطالعات صورت گرفته در سال 2010 میلادی توسط محققان کانادایی نشان میدهد احساسات مثبتی مانند شادی، هیجان و شور و نشاط، احتمال ابتلا به بیماریهای عروق کرونر قلب را تا 22 درصد کاهش میدهد.
شادی سیستم ایمنی را تقویت میکند:مطالعه انجام شده در سال 2003 میلادی نشان میدهد احساس شادی سبب میشود بدن به کمک یک آنتی بادی، پاسخ بهتری به عوامل بیماریزا دهد. ممکن است در اطراف خود دیده باشید که افراد شاد کمتر به بیماریهای مختلف مبتلا میشوند.
-شادی مهمترین روش مبارزه با استرس است :مطالعات نشان میدهد استرس منجر به تغییرات بیولوژیکی و هورمونی میشود و یکی از مهمترین دلایل تغییرات فشار خون، استرس است. افراد شاد پایینترین سطح هورمون استرس، کورتیزول، را دارند. کاهش این هورمون در سلامت قلب نیز موثر است.
-شادی درد را کاهش میدهد :مطالعات صورت گرفته در سال 2001 میلادی نشان میدهد شادی سبب کاهش درد و فشار عضلانی، سرگیجه و سوزش معده میشود. از طرفی این مطالعات نشان میدهد میزان درد در بیماران مبتلا به التهاب مزمن از جمله آرتریت با احساس شادی مرتبط است و بیماران به ویژه زنان شاد کمتر دچار درد بیماریهای التهابی میشوند.
شادی ناتوانیهای جسمی را کاهش میدهد:مطالعات نشان میدهد خوشبینی و شادی احتمال ابتلا به بسیاری از بیماریها از جمله سرطان سینه را کاهش میدهد. این نتیجه در بسیاری از بیماری های دیگر ثابت شده است.
-شادی به سلامت مغز کمک می کند
شادی و تفکر مثبت از طریق روشهای زیر بر سلامت مغز موثر است :
•شادی محرکی برای رشد ارتباطات عصبی مغز است
•شادی سبب بهبود قابلیتهای شناختی و افزایش بهرهوری مغز میشود
•شادی قابلیت تجزیه و تحلیل مغز را افزایش میدهد
•شادی سبب بهبود تمرکز و حافظه میشود
شادی سبب طول عمر میشود: احساس رضایت و شادی مهمترین روش مبارزه با بیماریهای روحی از جمله افسردگی است. از طرفی افراد شاد انگیزه بیشتری برای ورزش و چکاپهای دورهای دارند.
شادی، دارای فواید بسیاری است که در اینجا به چند نمونه از آنها اشاره می شود:
نشاط روحی: سرور و شادی، موجب بهجت و انبساط انسان می شود. امام علی علیه السلام می فرماید:
السُّرُورُ یبْسُطُ النَّفْسَ وَ یثِیرُ النَّشَاط[1]
شادمانی، موجب انبساط روح و نشاط می شود.
سلامتی بدن :شادی، نقش بسزایی در سلامت بدن و درمان بیماری های جسمی و روحی دارد، بلکه جلوی بسیاری از بیماری های ناشی از ناملایمات و نگرانی های زندگی امروزه را بهبود می بخشد، شادی، قادر است جلوی رشد و نموّ بیماری سرطان را در کمون اولیه بگیرد.
رشد علمی و تحصیلی:یکی از فواید شادی و نشاط موفقیت و رشد علمی است. کسانی که به دلایل گوناگون، نشاط و شادابی خود را از دست داده اند، نمی توانند در تحصیل و تحقیق، موفق باشند حتّی گاهی ترک تحصیل هم می کنند.
رشد اقتصادی: کارهای تفریحی، ارزش اقتصادی ندارد ولی روی فعالیت های اقتصادی و وظایف اجتماعی، اثر مفیدی دارد. شادی در مسایل اقتصادی، توسعه و عمران یک کشور نیز نقش آفرین است به طوری که اکنون بعضی از کشورها برای بالا بردن میزان تولید، روحیه شادی و نشاط را در مدیران و کارگزاران خود، تقویت می کنند[2]
عباسینیا (1391)، در کتاب خود با عنوان «مدارس شاداب، دانش آموزان شاد» ویژگی مدارس شاد را در مهربانی و روابط انسانی افراد میداند. از نظر وی، عوامل مؤثر در شادابی مدارس عبارتاند از:
• توجه به فضای فیزیکی مدرسه
• تجدیدنظر در کیفیت فعالیتهای آموزشی و توجه به شاخصهای نشاط
• ایجاد روابط انسانی مطلوب
• استفاده از روشهای فعال تدریس
• آموزش ارزشهای انسانی
• استفاده از روشهای ساده و جذاب در آموزش
• معرفی الگوهای مناسب
• تشویق و ارزشگذاری فعالیتهای دانش آموزان برای ایجاد عزت و اعتمادبهنفس
• آموزش روابط اجتماعی مناسب به دانش آموزان
• توجه به معیارهای شادیآفرین در سنین مختلف (کودکی: توجه به نیازهای جسمی و روانی ـ نوجوانی: پذیرش فرد از طرف خانواده و گروه همسالان و موفقیت در کارهای شخصی و تحصیلی ـ جوانی: کسب مهارتهای لازم برای تصدی شغل، پیشرفت در کار و تحصیل)
• نقش دولت در افزایش شادمانی: جلوگیری از رواج و پخش برنامههای مروج خشونت ـ ترویج محبت و زندگی متعادل در تولیدات رسانهای ـ آموزش تکریم و سپاس از طبیعت ـ تأمین شغل، بهداشت و درمان و هزینه معیشت مردم
• آموزش ارزشمندی کار و تلاش
• تشویق دانش آموزان به خلاقیت و نوآوری و ایجاد بسترهای لازم برای بروز استعدادها
• همکاری آگاهانه و مشارکت همهجانبه اولیا با مدرسه.
جعفری و همکاران (1387) در مطالعه خود به بررسی عوامل مؤثر در شادابی مدارس پرداخته و نتیجه گرفتهاند که عوامل فردی، عوامل اجتماعی ـ فرهنگی، عوامل کالبدی و سبک مدیریت مشارکتی، در شادابی مدارس مؤثرند و از طرفی، مدیریت آمرانه در مدارس میتواند شادابی مدارس را کاهش دهد. آنها همچنین برای افزایش شادی و نشاط در مدارس موارد زیر را پیشنهاد دادهاند:
مشارکت کارکنان مدرسه در اداره امور، آموزش به خانوادهها از طریق انجمن اولیا و مربیان، استفاده از روشهای فعال تدریس، برگزاری جلسات بحث آزاد جهت بیان انتظارات دانش آموزان بدون نگرانی و اضطراب، برنامهریزی برای بهبود وضعیت فیزیکی مدرسه از قبیل استفاده از رنگهای ملایم و شاد، نور و تهویه مناسب، توجه به معماری و بازسازی مدارس و ایجاد امکانات تفریحی.
رضایی (1386) در کتاب خود به نام «چگونه مدرسهای شاد داشته باشیم»، شادی و نشاط را باعث ارتقای انگیزههای حضور و تلاش در مدرسه معرفی میکند. او عوامل ایجاد مدرسه شاد را به شرح زیر بیان کرده است:
• زیباسازی و بهسازی فضای مدرسه: توسعه فضای سبز، ارتقای بهداشت و خدمات بهداشتی در مدرسه، توجه به ورزش و فضای تحرک و بازی.
• بهبود روابط انسانی و فضای عاطفی مدارس: تغییر نگرش اولیا، مربیان و دانش آموزان از طریق جلب مشارکت آنان در اداره امور مدرسه.
• ایجاد جو سازمانی مطلوب: احترام مدیر به کارکنان، تقویت روحیه کار گروهی و مشارکت، توجه به مشکلات افراد و انتظارات آنان، روابط حسنه افراد با یکدیگر، برگزاری جلسات مشترک با اولیا و مربیان و دانش آموزان، برگزاری جلسات و برنامههای غیررسمی با دانش آموزان.
• اصلاح شیوه های مدیریت: مشارکت دانش آموزان و اولیا در اداره امور مدرسه، فعالسازی مجامع و تشکلهای دانشآموزی، بهرهگیری از مدیریت مشارکتی.
• توسعه فعالیت های آموزشی و پرورشی با رویکردهای نوین: اهمیت دادن و توجه به ارزشیابی مستمر، فعالیتهای فرهنگی و هنری و فعالیتهای مکمل و فوق برنامه.
• اصلاح و بهبود روشهای تدریس: کاربست روشهای نوین و فعال در فرایند یاددهی ـ یادگیری، بهکارگیری راهکارها و راهبردهای کلاس شاد، توسعه و کاربرد روشهای تشویق کلامی و غیرکلامی.
• رنگ و پوشش دانش آموزان: توجه به ویژگی و خصوصیات روانی رنگها، روانشناسی رنگ ها در دورههای مختلف تحصیلی، توجه به دیدگاه اسلام درباره رنگها.
وی در ادامه، راهبردهای زیر را برای افزایش شادی و نشاط در مدرسه توصیه میکند: تنوع در اجرای مراسم آغازین، برنامهریزی اوقات فراغت دانش آموزان، مدیریت زنگ تفریح، اجرای برنامههای شادیبخش، رفع موانع و عوامل بازدارنده شادی.
اکبرزاده و حقیقی (1386) در کتاب خود با عنوان «مدیریت شادی در مدرسه»، شادی را امری ذاتی و درونی میدانند که بر رفتار و اندیشه انسان تأثیر میگذارد. آنها در ادامه، عوامل مؤثر در شادی مدارس را به این ترتیب برمیشمرند:
ـ امکانات فیزیکی: ساختمان مدرسه، میزها و نحوه چیدمان آنها، درهای ورودی، فضای سبز موجود، تابلوها، وسعت حیاط و کلاسها و... .
ـ نیروی انسانی: بارزترین و شاخصترین مؤلفه ایجاد شادی در مدرسه است و از طریق تعاملات مختلف، فرایند شادی را تنظیم و هدایت میکند.
ـ تعاملات: شامل رابطه مدیر با دانش آموزان، رابطه مدیر با معلمان و سایر کارکنان.
آنها همچنین چهارده مورد را بهعنوان موانع شادی در مدرسه یاد میکنند:
شیوههای تدریس غیرخلاق و نامتناسب، برنامههای تحصیلی نامناسب، نادیده گرفتن احساسات دانش آموزان، اصطکاک فرهنگی و اقتصادی مدرسه با جامعه، استفاده نکردن از اصطلاحات مثبت و شادیآفرین، برچسب زدن عجولانه به دانش آموزان، سیستم ارزشیابی نمرهمحور، امر و نهی بیش از حد اولیای مدرسه، قوانین تحمیلی، سخنرانیهای طولانی و انتزاعی، باور عموم جامعه به ارزش تحصیل و انتظارات نامعقول والدین، فقر اقتصادی خانوادهها، شلوغی کلاسها و ایجاد اشکال در تعامل احساسی معلم و دانشآموز و مدیر، اضطراب و ترس از امتحان، عوامل روانی و شخصیتی چون کمرویی، پرخاشگری و عدم اعتمادبهنفس، توجه بیش از حد کارکنان مدرسه به ضوابط اداری، منابع مالی محدود و برطرف نشدن نیازهای آموزشی و پرورشی دانش آموزان، ساختمانهای مستهلک و قدیمی مدارس، تغذیه نامناسب دانش آموزان.
در نهایت، راهکارهای تولید شادی در مدارس را نیز به شرح زیر بیان میکنند:
استفاه از رنگ و نور، امکانات فیزیکی، روشهای نوین تدریس، موسیقی، ورزش، نماز جماعت، هفته شادی، صلوات، فضای سبز، فضای باز و گسترده، اجرای طرحهای دانشآموزمحوری، اردوها، بازیها، کاهش اضطراب امتحان، تشویق، نظافت.
صادقی (1385) عوامل ایجاد مدرسه شاد و بانشاط را به ترتیب زیر بیان کرده است:
• کاهش بار درسی
• آموزش مهارتهای زندگی
• انجام دادن فعالیتهای شادیبخش
• انتقال مناسب اطلاعات
• زیباسازی محیط
• شکوفایی استعدادها و کنجکاوی دانش آموزان
• استفاده از دبیران با شایستگیهای مناسب
• فراهم کردن امکانات رفاهی و تجهیزات مدرسه
• پرهیز کارکنان مدرسه از تبعیض و اجبار
• برنامهریزی صحیح آموزشی
• فراهم ساختن امکانات آزمایشگاهی و کارگاهی
• جلب مشارکت دانشآموران در کارها
• سالمسازی محیط
• تقویت خلاقیت و نوآوری در دانش آموزان
• انجام دادن کار گروهی
• انطباق امتحانات با محتوای درسی
• کاهش نگرانیهای دانش آموزان.
حاجیان (1385) با مطالعه موردی روی یک مجتمع آموزشی شاد، اصول استاندارد بر فعالیتهای یک مدرسه شاد را به شرح زیر می داند:
• مدیریت مشارکتی
• مشارکت دانش آموزان و معلمان در فعالیتهای آموزشی و تربیتی
• مشارکت خانوادهها در فعالیتهای مدرسه
• بهرهگیری از فرصتهای ویژهای چون روز تولد دانش آموزان و همچنین ایجاد محیط شاداب با برقراری تمهیدات مناسبی چون بهرهگیری از رنگها و ایجاد زمینههای مطلوب
• توجه به اصل نگرش، اصل دانش و اصل توانایی
• پیگیری، نظارت، تکمیل و اصلاح مداوم برنامهها.
نصر اصفهانی (1382) در مطالعه خود عوامل شادیآفرین در مدرسه را به صورت زیر معرفی کرده است:
اردوهای دانشآموزی، تفریح و انبساط روح، تحصیل درآمد، آموزش علم و تجربه، یادگیری آداب زندگی، آشنایی با افراد بافضیلت، موسیقی، امور دینی و مذهبی، روابط انسانی، ورزش صبحگاهی، فضای مدرسه، آراستگی معلم، نبود تحقیر و تنبیه بدنی، نوآوری.
طریقهدار (1379) دلایل نبود شادابی و نشاط در نوجوانان را خانههای کوچک و پر رفتوآمد، و نبود امکانات مناسب ورزشی و تفریحی میداند و معتقد است که این محدودیتها مانع آن میشوند که نوجوانان انرژیهای خود را آزاد کنند. او در ادامه بیان میکند که علاوه بر امکانات مادی، معنویت و آموزشهای دینی نیز از ضروریات شادیآفرینی در نوجوانان هستند.
عوامل ایجاد شادی در مدرسه از منظر صاحب نظران خارجی
به عقیده کولیت کلی1 (2009)، مدرسه با حمایت از دانش آموزان، باعث افزایش خودآگاهی و حس استقلال و شایستگی در آنها میشود.
از نظر هاید2، مهمترین عوامل ایجاد شادی در مدرسه عبارتاند از: شناخت همهجانبه دانشآموز و توجه به نیازها و ویژگیهای او، اعتماد و تفویض مسئولیت متناسب به دانش آموزان، هماهنگی بین معلم و دانشآموز.
کروثر (2008) معتقد است که جذابیت محتوای دروس، رژیم غذایی سالم و ورزش نقش بسیار مؤثری در شادی مدرسه دارند؛ به طوری که لذت یادگیری را در دانش آموزان افزایش میدهند و میزان مشارکت آنها را هم توسعه میبخشند.
میلر3 (2008) عوامل اساسی برای ایجاد شادی در مدرسه را ارتباط با دوستان، محیط فیزیکی مطلوب، یادگیری مهارتهای جدید و رشد کردن میداند.
ولک4 (2008) جذابیت فضای مدرسه، ورزش کافی، زمان کافی برای بازی و تفریح، وجود کلاسهای ورزشی و هنری و تغییر نوع ارزشیابی را مؤلفههایی اثرگذار در شادی مدارس میداند. به عقیده گوبین5 (2005) عامل اصلی ایجاد مدارس شاد، رهبری مشارکتی است.
گرملین6 (2003) شادی در مدارس را نتیجه مشارکت دانش آموزان در امور و تفویض مسئولیتهای جدید به آنها و ایجاد شرایط بروز خلاقیت میداند.
تالبوت7 (2003) بیان میکند که چگونگی ارتباطات در مدرسه، عامل اصلی سلامت روانی و ایجاد شادی در دانش آموزان است. به طوری که احساس دلبستگی به مدرسه در نوجوانی با میزان ارتکاب بزهکاری و خشونت رابطه معکوس دارد.
باس8 (2000) معتقد است که شادابی مدیر و معلم، کلاسهای تمیز و دارای فضای مناسب و برگزاری جشنهای شاد، عوامل ایجاد شادابی در مدرسه هستند.
لی کن9 در سال 1999 در بررسی عوامل شادی در مدارس، به اهمیت تأثیر عوامل اجتماعی در شادی مدارس اشاره کرده و معتقد است تقویت عوامل اجتماعی ـ فرهنگی در مدارس، مثل برگزاری جشنهای شاد و نیز آموزش خانوادهها برای شاد کردن محیط منزل، در شادی مدارس مؤثر است.
نتیجه گیری
یکپارچه کردن نتایج به دست آمده در بخش متخصصان داخلی و خارجی و همچنین یافتههای حاصل از نظریات روانشناسان نشان میدهد که عوامل شادکامی در مدرسه را میتوان در دو طبقه کلی عوامل سختافزاری و نرمافزاری دستهبندی نمود. این طبقه بندی در نمودار 1 نشان داده شده است.
۱ شروع فعالیت کلاس با قرائت سوره ای از قرآن و حفظ آن از طرف دانش آموزان.
۲ تدریس به روش های مختلف از جمله با شعر، نمایش- نقاشی و هر روش دیگری که منجر به یادگیری بهتر دانش آموزان در سر کلاس درس می شود.
۳ مسئولیت دادن به دانش آموزان به صورت نوبتی در کلاس.
۴ گذشت و بخشش درمورد اشتباهات دانش آموزان و سخت گیری کردن در برخی موارد برای دانش آموزان بی قید و بی خیال.
۵ یاد دادن و تشویق دانش آموزان برای درست کردن کاردستی بدون دخالت والدین به منظور تقویت توانایی های فردی و اتکا به نفس.
6- وضعیت فیزیکی کلاس شامل رنگ، نور، چینش نیمکت ها، تهویه و تعداد دانش آموزان
7- اهمیت دادن به هدف در آموزش و تقویت انگیزه درونی
شادی در قرآن
قرآن دین اسلام را دین شادی معرفی نموده و مهمترین عوامل شادی را محبوبیت، مقبولیت و موفقیت، ایمان، هویت ملی و فرهنگی، خلاقیت عارفانه و حل مسئله ذکر کرده است،
در قرآن كریم، مفهوم شادی بارها با الفاظی مانند «فرح، فرحوا، تفرح، تفرحوا، تفرحون، یفرح، فرحون و فرحین» آمده است. خداوند در آیه 58 سوره «یونس» می فرماید: بگو به فضل و رحمت خدا باید خوشحال شوند كه از آنچه گردآوری كرده اند بهتر است.(قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِكَ فَلْیَفْرَحُوا هُوَ خَیْرٌ مِمَّا یَجْمَعُونَ در حكمت 188 «نهج البلاغه» نیز از حضرت علی (ع نقل شده است: این دل ها همانند بدن ها خسته و افسرده می شوند و نیاز به استراحت دارند، در این حال، نكته های زیبا و نشاط انگیز برای آنها انتخاب كنید.در كنار فرهنگ دینی ما، فرهنگ كهن ایران زمین هم سرشار از نمادهای شادی و نشاط است كه آیین ها و جشن های شادی چون «یلدا» و «نوروز» از جمله این نمادها هستند.
در قرآن ، مراحل متعالی و برتری از کمال وجود دارد ، این مراتب از کمال با بهجت و سرور همراه است ، از طرفی انسان نیز موجودی است که شایسته این شادی ،رضایت و خشنودی میباشد.
مطابق تعابیر دینی جایگاه شادیهای طبیعی و دنیوی که با لذات مادی و محسوس همراهند در زندگی مادی است و جایگاه شادیهای معنوی و اخروی در بهشت های مختلفی است که در طول یکدیگر قرار داشته و برترین آنها در عالیترین بهشت ما یعنی جنت رضوان الهی، همان بهشتی که خداوند سبحان در آن حضور داشته و زیبایی و جمال خود را در آن آشکار ساخته است، جای دارد.
قرآن کریم ، در مورد شادی که احساسی ضروری برای انسانها محسوب میشود مطالب بسیاری بیان نموده است.
تعابیر این کتاب مقدس با شادیهای دنیوی مخالف نیست، بلکه مهم نوع شادی است، شادیهایی که لطمه به دیگران میزند و یا دارای قبح اخلاقی و مذهبی میباشد و در تضییع حقوق خداوند، خود فرد و سایر افراد نقش دارد ، در نظر قرآن کریم نکوهیده و دارای عذاب اخروی میباشد. اما شادی برای تفریح در صورتی که قبح اخلاقی نداشته باشد در نظر قرآن کریم اشکالی ندارد.
گشت و گذار در طبیعت و مشاهده نعمتهای زیبای خداوند موجب شادی و آرامش درونی میشود وانسان را از حالت غم و افسردگی رها میسازد که علاوه بر درک تجربی، این مطلب در بسیاری از آیات قرآن بیان شده است .
نشاط و شادی در سیره معصومان(علیهالسلام
نشاط و سرور بخشی از سرشت انسان است. بدین جهت قوانین روح بخش اسلام به پیروان خود نشاط و شادمانی می بخشد. پیامبر خاتم نیز همیشه شادمان بود و بر این امر تاکید می ورزید. افزون براین، بعضی از روایات نشان می دهد معصومان(علیهم السلام در کجا و در پی چه مسایلی شاد می شدند و برای شاد بودن چه برنامه هایی ارائه می کردند.پیامبر اکرم(صلیاللهعلیهوآله با یارانش مزاح می کرد، اجازه می داد یاران با وی مزاح کنند و گاه به شوخی یاران با یکدیگر، گوش می سپرد و تبسم می فرمود. او هرگز شادیهای یارانش را برهم نمی زد مگر وقتی سخن یا عملی خارج از محدوده شرع از آنها مشاهده می کرد.
تعریف شادی از دیدگاه روانشناختی
روانشناسان شادی و شور و نشاط را محرک انسان ها برای عمل می دانند و جامعه شناسان جامعه شاد را جامعه موفق می دانند.
مایرز سلامت روانی فرد را در میزان داشتن سرخوشی فرد می داند و سرخوشی یا خوشحالی را چنین تعریف می کند: " نوعی احساس امنیت ، احساس اینکه زندگی به طور کلی به خوبی می گذرد "
این حالت خوشی و نشاط، آنی و زودگذر نیست، ودارای دوام نسبتا پایداری است که بستگی به عوامل متعددی دارد .به گفته " مایرز " خوشحالی به سن یا میزان درآمد، مرد یا زن بودن بستگی ندارد، ولی با بعضی خصوصیات شخصیت فرد ، وجود تناسب بسن شغل و مهارت های او، داشتن روابط نزدیک با دیگران و برخورداری از اعتقادات مذهبی و عمل کردن به آنها مربوط است. طبق این نظر ، بهترین عوامل پیش بینی کننده خوشی، ثروت و زیبایی یا شهرت نیست، اما افرادی که بیشتر احتمال دارد خود را آدم های سرخوشی تعریف کنند، دارای صفات یا ویژگی های مشخص هستند که در ادامه آمده است."
ویژگی های افراد با نشاطاحترام به خود: به جنبه های خوب و مثبت خود بیشتر توجه می کنند و محدودیت هایشان را می پذیرند.خوش بینی: افراد سرخوش به جنبه های روشن و مثبت حوادث نگاه می کنند و انتظار دارند نتیجه کار خوب باشد و هر گاه چنین نشود، آنان شکست و ناکامی خود را امری کوچک و گذرا تلقی می کنند و می کوشند راه حل تازه و بهتری برای مشکل خود بیابید.تسلط شخصی: افراد سرخوش، احساس می کنند که ارباب و صاحب اختیار سرنوشت خود هستند. چون احساس می کنند که اختیار زندگی خود را در کف دارند ، به صورتی همسان از داشتن احساس سرخوشی خبر می دهند.افزودن بر این چهار ویژگی اصلی شخصیت ، احتمال بیشتری وجود دارد که افراد سرخوش از بدن سالم و متناسب بهره مند بوده، هدفها و توقعات واقع بینانه ای داشته باشند و ضمن سود جستن از روابط مناسب، دوستانی صمیمی داشته و از ایمان مذهبی یا روحانی برخوردار باشند که از آنان حمایت می کند، به زندگیشان هدف و مقصد می بخشد و انان را چنانکه هستند می پذیرد.سر خوشی نه تنها احساس خوبی به فرد می دهد، بلکه برای سلامت جسمی نیز خوب است بارها محققان پی برده اند که سلامت ( جسمی و روانی و سرخوشی دست در دست هم کار میکنند و البته چنین یافته علمی به هیچ وجه شامل چیز تازه ای نیست ، هزاران سال پیش سلیمان نبی گفت: قلب شاداب به اندازه دارویی موثر بهر انسان فایده می رساند ولی روحی شکسته استخوان ها را خشک می کند.و البته جای هیچ تردید نیست که یادگیری نیز در فردی با روان سالم شکل می گیرد هر چقدر روان فرد از سلامت بیشتری برخوردار است میزان ، عمق و پایداری یادگیری نیز بیشتر است.
انواع شادی
لذت و شادی را به دو نوع مختلف تقسیم میکنند. شادی هدونیک و شادی یودیومانیک. این دو واژه در توصیف شادی به وجود آمده و از دو منبع متفاوت به کار میرود. شادی هدونیک از پیروی و تکرار تجربههایی به دست میآید که شخص به واسطه آنها لذت را کسب کرده است. مانند تجارب مثبت بسیاری که از خوردن مواد غذایی عالی یا بو کردن گلهای زیبا به دست میآید. این دست از شادیها به واسطه برآورده شدن تمایلات فردی بروز پیدا میکند. شادی یودیومانیک نوعی از شادی است که از مصرف چیزی به دست نمیآید، بلکه از یک تلاش مداوم در راستای به دست آوردن نتیجهای بزرگتر و مهمتر به دست میآید؛ یعنی همان شادیای که در جهت تلاش برای معنا دادن به زندگی به دست میآوریم، مانند فعالیتهای اجتماعی و کارهای خیری که برای بهتر شدن زندگی خود یا دیگران انجام میدهیم.
اثرات شادی
احساس شادی و رضایت از زندگی بر عملکرد تمام ارگانهای بدن تاثیر گذار است. مطالعات نشان میدهد افراد شاد ضربان قلب منظمتری دارند و نوسانات فشار خون در این افراد کمتر دیده میشود. مطالعات صورت گرفته در سال 2010 میلادی توسط محققان کانادایی نشان میدهد احساسات مثبتی مانند شادی، هیجان و شور و نشاط، احتمال ابتلا به بیماریهای عروق کرونر قلب را تا 22 درصد کاهش میدهد.
شادی سیستم ایمنی را تقویت میکند:مطالعه انجام شده در سال 2003 میلادی نشان میدهد احساس شادی سبب میشود بدن به کمک یک آنتی بادی، پاسخ بهتری به عوامل بیماریزا دهد. ممکن است در اطراف خود دیده باشید که افراد شاد کمتر به بیماریهای مختلف مبتلا میشوند.
-شادی مهمترین روش مبارزه با استرس است :مطالعات نشان میدهد استرس منجر به تغییرات بیولوژیکی و هورمونی میشود و یکی از مهمترین دلایل تغییرات فشار خون، استرس است. افراد شاد پایینترین سطح هورمون استرس، کورتیزول، را دارند. کاهش این هورمون در سلامت قلب نیز موثر است.
-شادی درد را کاهش میدهد :مطالعات صورت گرفته در سال 2001 میلادی نشان میدهد شادی سبب کاهش درد و فشار عضلانی، سرگیجه و سوزش معده میشود. از طرفی این مطالعات نشان میدهد میزان درد در بیماران مبتلا به التهاب مزمن از جمله آرتریت با احساس شادی مرتبط است و بیماران به ویژه زنان شاد کمتر دچار درد بیماریهای التهابی میشوند.
شادی ناتوانیهای جسمی را کاهش میدهد:مطالعات نشان میدهد خوشبینی و شادی احتمال ابتلا به بسیاری از بیماریها از جمله سرطان سینه را کاهش میدهد. این نتیجه در بسیاری از بیماری های دیگر ثابت شده است.
-شادی به سلامت مغز کمک می کند
شادی و تفکر مثبت از طریق روشهای زیر بر سلامت مغز موثر است :
•شادی محرکی برای رشد ارتباطات عصبی مغز است
•شادی سبب بهبود قابلیتهای شناختی و افزایش بهرهوری مغز میشود
•شادی قابلیت تجزیه و تحلیل مغز را افزایش میدهد
•شادی سبب بهبود تمرکز و حافظه میشود
شادی سبب طول عمر میشود: احساس رضایت و شادی مهمترین روش مبارزه با بیماریهای روحی از جمله افسردگی است. از طرفی افراد شاد انگیزه بیشتری برای ورزش و چکاپهای دورهای دارند.
شادی، دارای فواید بسیاری است که در اینجا به چند نمونه از آنها اشاره می شود:
نشاط روحی: سرور و شادی، موجب بهجت و انبساط انسان می شود. امام علی علیه السلام می فرماید:
السُّرُورُ یبْسُطُ النَّفْسَ وَ یثِیرُ النَّشَاط[1]
شادمانی، موجب انبساط روح و نشاط می شود.
سلامتی بدن :شادی، نقش بسزایی در سلامت بدن و درمان بیماری های جسمی و روحی دارد، بلکه جلوی بسیاری از بیماری های ناشی از ناملایمات و نگرانی های زندگی امروزه را بهبود می بخشد، شادی، قادر است جلوی رشد و نموّ بیماری سرطان را در کمون اولیه بگیرد.
رشد علمی و تحصیلی:یکی از فواید شادی و نشاط موفقیت و رشد علمی است. کسانی که به دلایل گوناگون، نشاط و شادابی خود را از دست داده اند، نمی توانند در تحصیل و تحقیق، موفق باشند حتّی گاهی ترک تحصیل هم می کنند.
رشد اقتصادی: کارهای تفریحی، ارزش اقتصادی ندارد ولی روی فعالیت های اقتصادی و وظایف اجتماعی، اثر مفیدی دارد. شادی در مسایل اقتصادی، توسعه و عمران یک کشور نیز نقش آفرین است به طوری که اکنون بعضی از کشورها برای بالا بردن میزان تولید، روحیه شادی و نشاط را در مدیران و کارگزاران خود، تقویت می کنند[2]
عباسینیا (1391)، در کتاب خود با عنوان «مدارس شاداب، دانش آموزان شاد» ویژگی مدارس شاد را در مهربانی و روابط انسانی افراد میداند. از نظر وی، عوامل مؤثر در شادابی مدارس عبارتاند از:
• توجه به فضای فیزیکی مدرسه
• تجدیدنظر در کیفیت فعالیتهای آموزشی و توجه به شاخصهای نشاط
• ایجاد روابط انسانی مطلوب
• استفاده از روشهای فعال تدریس
• آموزش ارزشهای انسانی
• استفاده از روشهای ساده و جذاب در آموزش
• معرفی الگوهای مناسب
• تشویق و ارزشگذاری فعالیتهای دانش آموزان برای ایجاد عزت و اعتمادبهنفس
• آموزش روابط اجتماعی مناسب به دانش آموزان
• توجه به معیارهای شادیآفرین در سنین مختلف (کودکی: توجه به نیازهای جسمی و روانی ـ نوجوانی: پذیرش فرد از طرف خانواده و گروه همسالان و موفقیت در کارهای شخصی و تحصیلی ـ جوانی: کسب مهارتهای لازم برای تصدی شغل، پیشرفت در کار و تحصیل)
• نقش دولت در افزایش شادمانی: جلوگیری از رواج و پخش برنامههای مروج خشونت ـ ترویج محبت و زندگی متعادل در تولیدات رسانهای ـ آموزش تکریم و سپاس از طبیعت ـ تأمین شغل، بهداشت و درمان و هزینه معیشت مردم
• آموزش ارزشمندی کار و تلاش
• تشویق دانش آموزان به خلاقیت و نوآوری و ایجاد بسترهای لازم برای بروز استعدادها
• همکاری آگاهانه و مشارکت همهجانبه اولیا با مدرسه.
جعفری و همکاران (1387) در مطالعه خود به بررسی عوامل مؤثر در شادابی مدارس پرداخته و نتیجه گرفتهاند که عوامل فردی، عوامل اجتماعی ـ فرهنگی، عوامل کالبدی و سبک مدیریت مشارکتی، در شادابی مدارس مؤثرند و از طرفی، مدیریت آمرانه در مدارس میتواند شادابی مدارس را کاهش دهد. آنها همچنین برای افزایش شادی و نشاط در مدارس موارد زیر را پیشنهاد دادهاند:
مشارکت کارکنان مدرسه در اداره امور، آموزش به خانوادهها از طریق انجمن اولیا و مربیان، استفاده از روشهای فعال تدریس، برگزاری جلسات بحث آزاد جهت بیان انتظارات دانش آموزان بدون نگرانی و اضطراب، برنامهریزی برای بهبود وضعیت فیزیکی مدرسه از قبیل استفاده از رنگهای ملایم و شاد، نور و تهویه مناسب، توجه به معماری و بازسازی مدارس و ایجاد امکانات تفریحی.
رضایی (1386) در کتاب خود به نام «چگونه مدرسهای شاد داشته باشیم»، شادی و نشاط را باعث ارتقای انگیزههای حضور و تلاش در مدرسه معرفی میکند. او عوامل ایجاد مدرسه شاد را به شرح زیر بیان کرده است:
• زیباسازی و بهسازی فضای مدرسه: توسعه فضای سبز، ارتقای بهداشت و خدمات بهداشتی در مدرسه، توجه به ورزش و فضای تحرک و بازی.
• بهبود روابط انسانی و فضای عاطفی مدارس: تغییر نگرش اولیا، مربیان و دانش آموزان از طریق جلب مشارکت آنان در اداره امور مدرسه.
• ایجاد جو سازمانی مطلوب: احترام مدیر به کارکنان، تقویت روحیه کار گروهی و مشارکت، توجه به مشکلات افراد و انتظارات آنان، روابط حسنه افراد با یکدیگر، برگزاری جلسات مشترک با اولیا و مربیان و دانش آموزان، برگزاری جلسات و برنامههای غیررسمی با دانش آموزان.
• اصلاح شیوه های مدیریت: مشارکت دانش آموزان و اولیا در اداره امور مدرسه، فعالسازی مجامع و تشکلهای دانشآموزی، بهرهگیری از مدیریت مشارکتی.
• توسعه فعالیت های آموزشی و پرورشی با رویکردهای نوین: اهمیت دادن و توجه به ارزشیابی مستمر، فعالیتهای فرهنگی و هنری و فعالیتهای مکمل و فوق برنامه.
• اصلاح و بهبود روشهای تدریس: کاربست روشهای نوین و فعال در فرایند یاددهی ـ یادگیری، بهکارگیری راهکارها و راهبردهای کلاس شاد، توسعه و کاربرد روشهای تشویق کلامی و غیرکلامی.
• رنگ و پوشش دانش آموزان: توجه به ویژگی و خصوصیات روانی رنگها، روانشناسی رنگ ها در دورههای مختلف تحصیلی، توجه به دیدگاه اسلام درباره رنگها.
وی در ادامه، راهبردهای زیر را برای افزایش شادی و نشاط در مدرسه توصیه میکند: تنوع در اجرای مراسم آغازین، برنامهریزی اوقات فراغت دانش آموزان، مدیریت زنگ تفریح، اجرای برنامههای شادیبخش، رفع موانع و عوامل بازدارنده شادی.
اکبرزاده و حقیقی (1386) در کتاب خود با عنوان «مدیریت شادی در مدرسه»، شادی را امری ذاتی و درونی میدانند که بر رفتار و اندیشه انسان تأثیر میگذارد. آنها در ادامه، عوامل مؤثر در شادی مدارس را به این ترتیب برمیشمرند:
ـ امکانات فیزیکی: ساختمان مدرسه، میزها و نحوه چیدمان آنها، درهای ورودی، فضای سبز موجود، تابلوها، وسعت حیاط و کلاسها و... .
ـ نیروی انسانی: بارزترین و شاخصترین مؤلفه ایجاد شادی در مدرسه است و از طریق تعاملات مختلف، فرایند شادی را تنظیم و هدایت میکند.
ـ تعاملات: شامل رابطه مدیر با دانش آموزان، رابطه مدیر با معلمان و سایر کارکنان.
آنها همچنین چهارده مورد را بهعنوان موانع شادی در مدرسه یاد میکنند:
شیوههای تدریس غیرخلاق و نامتناسب، برنامههای تحصیلی نامناسب، نادیده گرفتن احساسات دانش آموزان، اصطکاک فرهنگی و اقتصادی مدرسه با جامعه، استفاده نکردن از اصطلاحات مثبت و شادیآفرین، برچسب زدن عجولانه به دانش آموزان، سیستم ارزشیابی نمرهمحور، امر و نهی بیش از حد اولیای مدرسه، قوانین تحمیلی، سخنرانیهای طولانی و انتزاعی، باور عموم جامعه به ارزش تحصیل و انتظارات نامعقول والدین، فقر اقتصادی خانوادهها، شلوغی کلاسها و ایجاد اشکال در تعامل احساسی معلم و دانشآموز و مدیر، اضطراب و ترس از امتحان، عوامل روانی و شخصیتی چون کمرویی، پرخاشگری و عدم اعتمادبهنفس، توجه بیش از حد کارکنان مدرسه به ضوابط اداری، منابع مالی محدود و برطرف نشدن نیازهای آموزشی و پرورشی دانش آموزان، ساختمانهای مستهلک و قدیمی مدارس، تغذیه نامناسب دانش آموزان.
در نهایت، راهکارهای تولید شادی در مدارس را نیز به شرح زیر بیان میکنند:
استفاه از رنگ و نور، امکانات فیزیکی، روشهای نوین تدریس، موسیقی، ورزش، نماز جماعت، هفته شادی، صلوات، فضای سبز، فضای باز و گسترده، اجرای طرحهای دانشآموزمحوری، اردوها، بازیها، کاهش اضطراب امتحان، تشویق، نظافت.
صادقی (1385) عوامل ایجاد مدرسه شاد و بانشاط را به ترتیب زیر بیان کرده است:
• کاهش بار درسی
• آموزش مهارتهای زندگی
• انجام دادن فعالیتهای شادیبخش
• انتقال مناسب اطلاعات
• زیباسازی محیط
• شکوفایی استعدادها و کنجکاوی دانش آموزان
• استفاده از دبیران با شایستگیهای مناسب
• فراهم کردن امکانات رفاهی و تجهیزات مدرسه
• پرهیز کارکنان مدرسه از تبعیض و اجبار
• برنامهریزی صحیح آموزشی
• فراهم ساختن امکانات آزمایشگاهی و کارگاهی
• جلب مشارکت دانشآموران در کارها
• سالمسازی محیط
• تقویت خلاقیت و نوآوری در دانش آموزان
• انجام دادن کار گروهی
• انطباق امتحانات با محتوای درسی
• کاهش نگرانیهای دانش آموزان.
حاجیان (1385) با مطالعه موردی روی یک مجتمع آموزشی شاد، اصول استاندارد بر فعالیتهای یک مدرسه شاد را به شرح زیر می داند:
• مدیریت مشارکتی
• مشارکت دانش آموزان و معلمان در فعالیتهای آموزشی و تربیتی
• مشارکت خانوادهها در فعالیتهای مدرسه
• بهرهگیری از فرصتهای ویژهای چون روز تولد دانش آموزان و همچنین ایجاد محیط شاداب با برقراری تمهیدات مناسبی چون بهرهگیری از رنگها و ایجاد زمینههای مطلوب
• توجه به اصل نگرش، اصل دانش و اصل توانایی
• پیگیری، نظارت، تکمیل و اصلاح مداوم برنامهها.
نصر اصفهانی (1382) در مطالعه خود عوامل شادیآفرین در مدرسه را به صورت زیر معرفی کرده است:
اردوهای دانشآموزی، تفریح و انبساط روح، تحصیل درآمد، آموزش علم و تجربه، یادگیری آداب زندگی، آشنایی با افراد بافضیلت، موسیقی، امور دینی و مذهبی، روابط انسانی، ورزش صبحگاهی، فضای مدرسه، آراستگی معلم، نبود تحقیر و تنبیه بدنی، نوآوری.
طریقهدار (1379) دلایل نبود شادابی و نشاط در نوجوانان را خانههای کوچک و پر رفتوآمد، و نبود امکانات مناسب ورزشی و تفریحی میداند و معتقد است که این محدودیتها مانع آن میشوند که نوجوانان انرژیهای خود را آزاد کنند. او در ادامه بیان میکند که علاوه بر امکانات مادی، معنویت و آموزشهای دینی نیز از ضروریات شادیآفرینی در نوجوانان هستند.
عوامل ایجاد شادی در مدرسه از منظر صاحب نظران خارجی
به عقیده کولیت کلی1 (2009)، مدرسه با حمایت از دانش آموزان، باعث افزایش خودآگاهی و حس استقلال و شایستگی در آنها میشود.
از نظر هاید2، مهمترین عوامل ایجاد شادی در مدرسه عبارتاند از: شناخت همهجانبه دانشآموز و توجه به نیازها و ویژگیهای او، اعتماد و تفویض مسئولیت متناسب به دانش آموزان، هماهنگی بین معلم و دانشآموز.
کروثر (2008) معتقد است که جذابیت محتوای دروس، رژیم غذایی سالم و ورزش نقش بسیار مؤثری در شادی مدرسه دارند؛ به طوری که لذت یادگیری را در دانش آموزان افزایش میدهند و میزان مشارکت آنها را هم توسعه میبخشند.
میلر3 (2008) عوامل اساسی برای ایجاد شادی در مدرسه را ارتباط با دوستان، محیط فیزیکی مطلوب، یادگیری مهارتهای جدید و رشد کردن میداند.
ولک4 (2008) جذابیت فضای مدرسه، ورزش کافی، زمان کافی برای بازی و تفریح، وجود کلاسهای ورزشی و هنری و تغییر نوع ارزشیابی را مؤلفههایی اثرگذار در شادی مدارس میداند. به عقیده گوبین5 (2005) عامل اصلی ایجاد مدارس شاد، رهبری مشارکتی است.
گرملین6 (2003) شادی در مدارس را نتیجه مشارکت دانش آموزان در امور و تفویض مسئولیتهای جدید به آنها و ایجاد شرایط بروز خلاقیت میداند.
تالبوت7 (2003) بیان میکند که چگونگی ارتباطات در مدرسه، عامل اصلی سلامت روانی و ایجاد شادی در دانش آموزان است. به طوری که احساس دلبستگی به مدرسه در نوجوانی با میزان ارتکاب بزهکاری و خشونت رابطه معکوس دارد.
باس8 (2000) معتقد است که شادابی مدیر و معلم، کلاسهای تمیز و دارای فضای مناسب و برگزاری جشنهای شاد، عوامل ایجاد شادابی در مدرسه هستند.
لی کن9 در سال 1999 در بررسی عوامل شادی در مدارس، به اهمیت تأثیر عوامل اجتماعی در شادی مدارس اشاره کرده و معتقد است تقویت عوامل اجتماعی ـ فرهنگی در مدارس، مثل برگزاری جشنهای شاد و نیز آموزش خانوادهها برای شاد کردن محیط منزل، در شادی مدارس مؤثر است.
نتیجه گیری
یکپارچه کردن نتایج به دست آمده در بخش متخصصان داخلی و خارجی و همچنین یافتههای حاصل از نظریات روانشناسان نشان میدهد که عوامل شادکامی در مدرسه را میتوان در دو طبقه کلی عوامل سختافزاری و نرمافزاری دستهبندی نمود. این طبقه بندی در نمودار 1 نشان داده شده است.
مدل
عوامل فردی
انعطاف پذيري در مدت زمان كلاس هاي درس –
آشنايي با حقوق كودك به عنوان معلم
-مهارت، تخصص و تسلط معلمان در تدريس
-حمايت بالاي خانواده و اجتماع
ارتباط دوستانه و محبت آميزبين كاركنان مدرسه –
حمايت بالاي مدرسه از دانش آموزان
-ايجاد امنيت از طريق مراقبت بيشتر اولياء مدرسه در رفع مشكلات دانش آموزان –
برنامه ريزي منظم و دقيق در مدرسه
-آموزش مهارت هاي زندگي به دانش آموزان
-اندازه مناسب كلاس و جمعيت آن
-رعايت انصاف ، عدم اعمال تبعيض و بي عدالتي در مدرسه با تأكيد بر دانش آموز و معلم –
داشتن انتظارات معقول و منطقي از دانش آموزان
عوامل عاطفي- اجتماعي
برخورد محترمانه و دوستانه با دانش آموزان –
تأكيد و توجه بيشتربه فعليتهاي ورزشي در برنامه هاي درسي مدرسه –
نگرش مثبت معلم نسبت به دانش آموزان –
نگرش مثبت دانش آموزان نسبت به موضوع درسي
- نگرش مثبت دانش آموزان نسبت به محيط آموزشي –
مشاركت دادن دانش آموزان در فعاليتهاي كلاس و مدرسه –
استفاده از روش هاي ارزشيابي متنوع و متناسب با توان و علاقه دانش آموزان
- تعامل معلم با دانش آموز
- تعامل دانش آموز با سايردانش آموزان –
تعامل دانش آموز با كادر مدرسه
- طراحي و اجراي فعاليتها و كمك هاي داوطلبانه دانش آموزان
- فراهم كردن شرايط ارتقاء و پيشرفت دانش آموزان -
ايجاد احساس تعلّق به مدرسه در دانش آموزان
- دخالت دادن دانش آموزان در تصميم هايي كه به آنها مربوط مي شود(اجراي مديريت مشاركتي)
- دادن بازخورد مثبت به دانش آموزان
- ايجاد و گسترش باورهاي ديني و معنوي
عوامل فيزيكي
تناسب محتواي مناسب كتب درسي با نيازها و علايق دانش آموزان –
ايجاد فضاهاي آموزشي استاندارد
محيط فيزيكي جذاب، خوشايند و مطلوب بويژه استفاده از رنگ هاي شاد درطراحي مدرسه –
تجهيز مدارس به امكانات آزمايشگاهي و كارگاهي
-شوق و اشتياق معلم در تدريس
- در نظر گرفتن مكان هايي براي تشكيل اجتماعات دوستانه بين دانش آموزان
-موقعيت فيزيكي مكان مدرسه –
بهداشت محيط مدرسه (نمازخانه، كلاس ها، سرويس بهداشتي، كتابخانه و حياط تميزو جذاب)
- وجود كتاب هاي جذاب و شاد در كتابخانه مدرسه و سهولت دسترسي به آنها
- اختصاص ساعاتي براي پروراندن تخيل و خلّاقيت دانش آموزان –
ايجاد فضاي سبز در مدرسه
- ارائه تغذيه و مواد خوراكي سالم در مدرسه
- استفاده از وسائل كمك آموزشي متنوع و مناسب براي جذابيت بيشتر كلاس (تخته الكترونيكي، كامپيوتر، اينترنت،...) –
استفاده كاركنان و معلّمان از لباس هاي مناسب با رنگهاي شاد
- انتخاب رنگ مناسب و شاد براي روپوش دانش آموزان
-استفاده از تهويه و نور لازم، كافي و مناسب در كلاس ها و محيط مدرسه
-توجه به تفاوت هاي فردي دانش آموزان و رعايت مسائل روانشناسي و تربيتي در تدريس
-انعطاف در طراحي فيزيكي كلاس براي ايجاد تنوع بيشتر
عوامل آموزشي
پخش موسيقي آرام بخش و شاد در ساعات استراحت
-توجه و تأكيد بر هنردر برنامه درسي مدرسه
حاكميت جو پاسخگويي نسبت به دانش آموزان در مدرسه
استفاده از روش هاي فعال تدريس مانند گردش علمي و ايفاي نقش كلاس، متناسب با موضوع درس و نمايش فيلم و اسلايد
توجه به فعاليتهاي متنوع نظيرخواندن قصه ها و داستان هاي جالب و جذّاب براي دانش آموزان درتشكيل تيم هاي ورزشي متشكّل از معلمان و دانش آموزان –
در نظر گرفتن مكان هايي براي شادي تحت عنوان ايستگاه خنده، تابلوهاي شعرهاي شادي آفرين وگنجاندن فعاليتهاي شاد و متنوع نظير جنگ خنده و ورزش مفرّح صبحگاهي در مراسم آغازين لطيفه ها و وسايل بازي –
برگزاري جشن ها به مناسبت اعياد و ... - ايجاد فضاي شاد براي معلمان (سالن ورزشي، گردش، مسافرت و...)
-استفاده از روش هاي تشويق و تنبيه مناسب براي هدايت رفتارهاي دانش آموزان در حوزه هاي مختلف
برگزاري نمايشگاه آثار دانش آموزان (اجتماعي، ورزشي، تحصيلي و...)
-گنجاندن برنامه هاي مفيد و مفرّح در زنگ تفريح مانند بازي هاي سنّتي و خلّاقانه
-تشكيل گروه هاي هنري در مدرسه -تهيه كارت تبريك براي تولّد دانش آموزان و معلمان
-دادن تكاليف متنوع، جذّاب و متناسب با توان دانش آموزان
-دعوت از افراد محبوب و موفق هنري، ورزشي و... –
بردن دانش آموزان به تئاتر، پارك، سينما و اردوهاي تفريحي
استفاده از مشاوران مجرب و دلسوز براي حل مشكلات دانش آموزان و همدلي و همدردي با آنها
- تغيير دكوراسيون مدرسه به طورمتناوب
توصیه های موثر بر افزایش نشاط از دید روانشناسان :- تلاش در وقت گذاری و رسیدگی به خود : کمک به رفع نیازهای دیگران بدون شناسایی و ارضای نیازهای فرد نا ممکن است . باید فرد توجه کند که چه کارهایی او را خوشحال می کند ، سپس وقت کافی برای انجام دادن آنها در نظر بگیرد .-سرمایه گذاری در روابط نزدیک و صمیمانه : باید هر فرد وقت و محبت خود را به اشخاصی که دوست دارد هدیه دهد.-تلاش در به انجام رساندن کارها مورد علاقه : هر فرد باید ، دنبال مبارزه طلبی هایی بگردد که به ارضای نیاز خود برای انجام دادن کارهای دارای معنی و هدف از نظر خود کمک می کند . هم چنین باید از فرصت های نامنتظر برای آزمون چیزها و کارهای متفاوت استفاده کند .-دادن نیرو و انرژی به خود : رسیدگی به وضع سلامت جسمانی برای مراقبت از سلامت روان اهمیت دارد .-پرهیز از افراط و تفریط : روحیه همه گاهی قوی و گاهی ضعیف می شود . ولی باید سعی کرد که به نوعی حالت تعادل یا حد وسط رسید.-خوش بین بودن : اگر فرد همواره در پی آن باشد که ببیند در زندگی چه کمبودهایی دارد ، آن عیبها را خواهد یافت و احساسش نسبت به خود از آنچه هست بدتر خواهد شد . باید فرد به دنبال جنبه های و جلوه های مثبت زندگی خود بگردد.-نوع دوستی : نیکی کردن به دیگران ممکن است باعث شود فرد احساس خوبی و شادی کند . نوع دوستی ، کمک یا بخشش به دیگران بدون توجه به نفع شخصی ، احساس احترام به خود را افزایش می دهد . نوع دوستی , هم چنین ممکن است به کاهش فشارهای روحی و جسمی بینجامد و از سلامت و تندرستی فرد محافظت کند . بیشتر ما افرادی نوع دوست هستیم . ما تا آنجا که توان داشته باشیم به امور خیریه کمک می کنیم ، برای کمک به سالمندن یا از کار افتادگان داوطلب می شویم ، به افراد بی سواد خواندن و نوشتن یاد می دهیم و یا آماده ایم به عنوان برادر یا خواهر بزرگتر کودکان و نوجوانان نیازمند عمل کنیم . دلیل عمده انجام دادن این کارها آن است که ما صمیمانه می خواهیم به دیگران یاری دهیم.احسان و بخشش به همان اندازه که به دریافت کنندگان کمک میکند ، برای بخشندگان هم مفید است . بسیاری از افرادی که برای انجام دادن امور خیر داوطلب می شوند از نوعی احساس سرشار از عافیت خبر می دهند که به ( نشاط کمک کنندگان مشهور شده است . این حالت ، نوعی احساس آرامش و رهایی از استرس ، افزایش انرژی ، گرمی ، افزایش احساس با ارزش بودن و حتی کاهش احساس درد و ناراحتی را شامل می شود .سلایی[3] همکاری با دیگران به خاطر خود را با عنوان ( خودخواهی نوع دوستانه توصیف کرده است که ما از طریق آن ، با کمک به دیگران برای تامین نیازهایشان ، نیازهای خود را نیز برآورده می کنیم . این مفهوم در واقع تعبیر جدیدی از قانون اخلاق طلائی مشهور است ( با دیگران همچنان رفتار کن که میل داری آنان با تو رفتار کنند تفاوت مهم در آن است که شما با ابزار دوستی و کمک کردن به همسایه خود ، محبت و کمک او را به سوی خود جلب می کنید .-شوخ طبعی: شوخ طبعی و مزاح ، که به ما اجازه می دهد ترسها و دیگر احساسات منفی خود را بدون ایجاد ناراحتی برای خودمان یا دیگران بیان کنیم. یکی از سالمترین راه های مقابله با فراز و نشیب های زندگی است . بنابراین دکتر فرای [4] تاثیر های خنده و شوخی را بر سلامت جسمی و روحی به مدت 3 سال مورد بررسی قرار داد ، خنده در هر روز به اندازه 10 دقیقه ورزش قایق سواری و پارو زدن برای کار کردن قلب و عروق بدن مفید است . همچنین باعث تغییر شکل امواج مغزی و ضرب آهنگ تنفس می شود ، از احساس درد می کاهد ترشح هورمون های مربوط به استرس را کاهش می دهد و با افزایش فعالیت سلولهای کشنده طبیعی بتعث تقویت ایمنی بدن در مقابل بیماری ها می گردد .شوخی و خنده روش هایی برای بیان عواطف صادقانه ، غلبه بر ترس و تردید و برقراری ارتباط با دیگران است . حتی در زمان ابتلا به بیماری های درمان ناپذیر و مرگ بار ، شوخی می تواند به افراد کمک کند که روزهای آخر زندگی خود را با شادی و نشاط سپری کنند . فایده دیگر شوخی کمک به فرو نشاندن خشم و عصبانیت است ، تقریبا امکان ندارد که انسان هم بخندد و هم عصبانی بماند.-داشتن روابط اجتماعی: برقرار کردن ارتباط با دیگران به بهبود سلامت جسمی و روانی کمک می کند ، داشتن روابط گروهی با کاهش هورمون های مربوط به استرس به حفظ تندرستی یاری می رسانند .-حفظ سلامت جسم : نگه داشتن سلامت بدن ، به وسیله ورزش و تغذیه صحیح ، به سلامت فکر و روان کمک می کند . علت این موضوع آن است که ورزش میزان بعضی مواد شیمیائی موجود در مغز را تغییر می دهد و جریان خون و جذب اکسیژن را می افزاید . این تغییرات می تواند بر دستگاه اعصاب مرکزی اثر گذارند و دگرگونی خوشایندی را در احساس و حال فرد به وجود آورند . ورزش همچنین به ایجاد تغییرات روانی تدریجی می انجامد . فعالیت بدنی به خودی خود می تواند در ذهن انسان را از تمرکز به افکار مزاحم و آزار دهنده باز دارد . کسانی که به طور مرتب ورزش می کنند به نوعی احساس مهارت و تسلط بر خود دست می یابند و عصبانیت و نگرانی خود را با حرکات ورزشی تخلیه می کنند .این تغییرات در امر تغذیه صحیح نیز ایجاد می شود داشتن چندین وعره غذایی کم حجم ولی مغذی و همچنین استفاده صحیح از مواد غذایی از جمله عوامل تاثیر گذار بر روان هستند .
برای شاد بودن و شاد زندگی کردن نیازمند رفتارهائی مناسب و موثر هستیم تا بتوانیم در دیگران نفوذ کرده و چهره ای مشخص و شاد را نشانه خود قرار دهیم .
۱- همیشه چهره خندان و متبسم را در نگاه و صورت خود داشته باشیم .
۲- در معاشرت با اطرافیان ، با احساس و شاداب باشیم .
۳- رفتارهای مثبت را برجسته و به آنها توجه نماییم .
۴- از کلمات محبت آمیز و خودمانی در سخنان خود استفاده کنیم .
۵- کبرو غرور بی جا نداشته باشیم وخود را برتر از دیگران ندانیم .
6- دیگران را دعوت به لبخند و شادی نماییم .
7- برنامه های شاد در ساعات تفریح و استراحت خود داشته باشیم .
8 – سعی در ایجاد فضای سبز در منزل ومکان زندگی خود داشته باشیم . ( استفاده از گلهای زیبا و معطر محیط زندگی را باطراوت و آدمی را شاد می نماید
مدرسه بعنوان يک نهاد مي تواند با بوجود آوردن زمينه ها و برنامه هايي باعث هر چه شاداب کردن جامعه شود. اگر در مدرسه شوق زندگي کردن بوجود آيد خود به خود اثرگذار بر جامعه خواهد بود. انسان هاي شاد زندگي خود را تحت کنترل دارند، مسئوليت پذيرند، هدفمند هستند، ديد مثبت به زندگي دارند. آينده نگر و اميدوارند و در مقابل مشکلات و سختي ها از پاي نمي نشينند. برای دست یابی به تحقق آرمان های مربوط به شاداب سازی مدارس باید تحولات جدی در نگرش مدیران و مسئولان نظام آموزش و پرورش ایجاد نمود. در واقع شاداب سازی مدارس را باید در ابعاد ظاهری و ابعاد معنوی جستجو کرد. در مقاله حاضر ابتدا به معنای شاد بودن از دیدگاه روانشناسان پرداخته، سپس از دیدگاه نظام آموزش و پرورش به این موضوع اشاره شده و در پایان راهکارها و پیشنهادات مناسب جهت ایجاد مدرسه شاد و با نشاط ارائه گردیده است.
مقدمه
نشاط و شادابي در مدرسه باعث رشد و شکوفايي در همه ي ابعاد وجودي يک دانش آموز مي شود. در محيط شاد، ذهن انسان پويا، زبانش گويا و استعدادش شکوفا مي گردد. در قرن جديد سرلوحه ي تعليم و تربيت در يک جمله خلاصه شده است. «شوق زندگي کردن را به دانش آموزان بياموزيم» پس بايد معتقد باشيم که در حقيقت رشد پايدار ما در گرو شادي پايدار است و اين شادي بايد در مدارس ايجاد و مديريت شود. (صباغیان، 1384)
براى این که سلامت جسمانى و روانى کودکان، دانش آموزان، اطرافیان و خودمان حفظ شود، باید سعى کنیم با شناسایى عوامل مؤثر بر شادى، موجبات تقویت عوامل مثبت و تقلیل عوامل منفى مؤثر بر شادى را فراهم کنیم.از آن جا که شادى بزرگ ترها عامل مؤثر در شادى و نشاط کودکان است و اولیاء و مربیان غمگین نمى توانند فرزندان و دانش آموزانى شاد تربیت کنند، از این رو با ارائه نظام اعتقادى درست براى دستیابى به شادى، مى توان به افزایش شادى در میان افراد جامعه کمک کرد. هنگامی که مدرسه مکانی برای آموختن مهارت های کاربردی زندگی باشد برای دانش آموزان شوق انگیز و نشاط آور خواهد بود. دانش آموزان در این مدارس با حوصله و اشتیاق به عمق مطالب پی می برند، آنها را می فهمند، تجربه می کنند و به زندگی خود مرتبط می سازند. از این رو با ذوق و شوق به مدرسه آمده و امید به موفقیت و زندگی در آنها تقویت می گردد. زیرا نشاط و انبساط موجب شکوفایی استعدادها شده و انسان شاداب، پویا و پر تحرک به زندگی امیدوار گردیده و برای رسیدن به اهداف خود سرسختانه تلاش می کند. مهمترین مولفه شاد بودن امید به زندگی است. به عبارت دیگر بین شاد بودن و امید به زندگی یک رابطه مستقیم وجود دارد. به امید روزی که در مدارس ما تمامی مولفه های شاد به کار گرفته شود. (مرآتی، 1382)
شادی از دیدگاه روان شناسان
ريچارد کارسون معتقد است که شادماني حالتي از ذهن است نه رشته اي از حوادث، احساس آرامش بخش که مي توانيد هميشه تجربه اش کنيد و با آن زندگي کنيد و نه چيزي که براي يافتنش نياز به جستجو داشته باشيد، شادماني در خارج از وجود شما نيست شادماني يک احساس است.
مهمترين خصوصيات آدم هاي شاد عبارت است از:
1- کنترل زندگي 2- توجه به جسم و روح 3- زندگي را صحنه برد و باخت نمي دانند 4- از زندگي ياد مي گيرند 5- برنامه ريزي دارند 6- هدفمند هستند و با يادآوري شادي هاي زندگي احساس لذت مي کنند 7- به آينده ديد مثبت دارند 8- مسئوليت پذيرند 9- بعضي از اتفاقات را به محيط نسبت مي دهند 10- هميشه تلاش جهت بهتر شدن دارند. (شارف، 1386)
چگونگی ایجاد فضای شاداب در مدارس
مدرسه اگر ایستا، غم زده و میرنده باشد دانش آموزان به جای نشاط و طراوت و شادابی، انزجار و به جای مهربانی و عشق ورزی، حسادت و کینه توزی را می آموزند. در مدرسه پویا، امید به زندگی، موفقیت و کنجکاوی، شادی و طراوت تحصیلی، برانگیزنده و تحقق دهنده استعدادها و نیازهای فطری و مقتضیات آتی دانش آموزان است.
در تبیین موضوع، شاداب سازی را از ابعاد مختلف می توان بررسی نمود چرا که در ابتدا شاداب کردن محیط مدرسه در کلام به ایجاد فضای مناسب و فضاسازی ظاهری منتج می شود. لیکن با نگاهی دقیق تر باید عنوان کرد که شاداب نمودن فقط جنبه ظاهری ندارد چون داشتن بهداشت روانی سالم نیازمند رعایت اصولی است که هم جنبه مادی و هم جنبه معنوی دارد و در واقع شاداب سازی را در ابعاد ظاهری و ابعاد معنوی جست و جو کرد که هر یک از این موارد شامل بررسی موضوعات و مواردی مهم است که با در نظر گرفتن آن ها مطمئنا می توانیم روح و روان و جسم و جان نوجوان را شاد کنیم. (ترکمان، 1385)
عوامل ایجاد شادی در مدارس
الف) شاداب سازي ظاهري مدرسه
۱- فضاسازي و زيباسازي حياط مدرسه: ديوارهاي تزيين شده با نقاشي هاي زيبا، سطح زمين مناسب، کاشت درخت و فضاي سبز، قرار دادن نيمکت هاي رنگي، زيبا، تابلوي زيبا در سر در مدرسه، مناسب بودن اندازه محيط مدرسه.
2- زيباسازي ساختمان مدارس: رنگ آميزي در و پنجره و ساختمان، نصب پرده هاي زيبا، زيباسازي راهروها، کلاس ها و قرار دادن گلدان هاي گل هاي طبيعي و مصنوعي در راهروها، مناسب بودن اندازه کلاس ها و...
3- زيباسازي و تميز بودن نمازخانه، کتابخانه و کارگاه: استفاده از خوش بو کننده ها، قفسه هاي زيبا، مناسب بودن محيط کتابخانه، نمازخانه و کارگاه.
4- پوشش هاي ظاهري معلم ها، مدير و کارکنان، دانش آموزان: استفاده از روپوش هاي شاد براي دانش آموزان و همچنين پوشش مرتب و استفاده از رنگ هاي شاد و روشن براي کارکنان مدرسه.
5- رعايت بهداشت: تميز بودن محيط مدرسه، کلاس ها، بهداشت فردي، اجتماعي، دانش آموزان
ب) معلم شاد و با روحيه
معلم آهنگ و فضا و جو کلاس درس را تنظيم مي کند، چنانچه قرار باشد که روح دانش آموزان پرورش و رشد يابد، بايد اين روند از روح معلم آغاز گردد. حال اگر روح معلم افسرده و ناتوان باشد شانس ناچيزي براي تقويت و مراقبت از روح دانش آموزان بوجود خواهد آمد. معلم با انواع روش هاي تدريس آشنا باشد. اطلاعاتش به روز باشد، معلم بايد بداند کهدانش آموزان داراي تفاوت هاي فردي هستند و نيز بايد با روش هاي تشويق وتنبيه آگاهي لازم داشته باشد و پر روحيه و باانگيزه باشد. (محمودیان، 1383)
ج) جو مدرسه:
جو مدرسه مي تواند بر اساس وفاداري و همدلي سازمان دهي شود يا افراد را در دو سوي يک ديوار بلند ناامني و بي اعتمادي قرار دهد. داشتن فرصت هاي برابر، خودي محسوب شدن، پذيرفته شدن و تمايل به همکاري چند جانبه، از جمله مؤلفه هاي جو مدرسه مي باشد.
راهکارهاي مناسب جهت شاداب سازي مدارس
الف: پيشنهاد به مديران
1- نظارت مشارکتي بر فعاليت هاي آموزشي و پرورشي مدرسه
2 - تبادل تجربه موفق مديران در رابطه با شاداب سازي مدارس
3- مطالعه در خصوص شادي و جايگاه آن در تعليم و تربيت
4- استفاده از مديريت مشارکتي که باعث خلاقيت و ابتکار مي شود.
5- تشکيل کميته شاداب سازي مرکب از مدير، مربي پرورشي، دبير ورزش، هنر، نماينده دبيران، دانش آموزان و انجمن اولياء و مربيان
6- برگزاري اردوهاي سياحتي و تفريحي با نظارت اولياء
7- بها دادن به دانش آموزان کنجکاو و پرسشگر و پرتحرک و شاداب
8- ايجاد فضاي سبز و استفاده از رنگ هاي شاد و جذاب در مدرسه
9- فراهم کردن برنامه مشارکت اولياء در برنامه هاي شاداب سازي
10- پخش موسيقي آرامبخش در ساعات استراحت
11- ترغيب کارکنان به استفاده از لباس هاي مناسب با رنگ هاي روشن و همچنين انتخاب رنگ مناسب و شاد براي روپوش دانش آموزان
12- تشويق بهترين طرح در زمينه شاداب سازي
ب: پيشنهاد به معلمان
1- استفاده از روش هاي مناسب تشويق و تنبيه
2- ترغيب دانش آموزان به فعاليت هاي گروهي
3- استفاده از روش گردش علمي و نمايشنامه اي
4- اختصاص بخشي از کلاس به گفتن لطيفه
5- استفاده از موسيقي سر کلاس درس در موقعيت مناسب
6- خواندن قصه ها و داستان هاي جالب و دوست داشتني براي دانش آموزان در کلاس درس انشاء،
ديني، ادبيات و...
ج: پيشنهاد به مشاوران، مربيان پرورشي
1- معرفي الگوهاي مناسب علمي، ورزشي، فرهنگي به دانش آموزان
2- توجه به بهداشت رواني و جسمي دانش آموزان
3- برگزاري جنگ خنده در مراسم صبحگاهي يا اعياد که با گفتن لطيفه هاي مناسب و اخلاقي باعث ايجاد شور و نشاط و تخليه هيجاني مي شود.
4- ايجاد تابلوي اعلانات تحت عنوان ايستگاه خنده که شامل شعرهاي شادي آفرين و لطيفه هاي مناسب مي باشد.
5- استفاده از پيام هاي بهداشتي شاد در تابلوي اعلانات
۶- برگزاري جشن ها به مناسبت هاي مختلف
7- برگزاري جنگ شادي خانوادگي در مدرسه
8- آموزش مهارت هاي زندگي (خودآگاهي، همدلي، ارتباط مؤثر، تصميم گيري، حل مسأله، تفکر خلاق، تفکر انتقادي، توانايي حل مسئله، توانايي مقابله با استرس)
9- برگزاري برنامه هاي صبحگاهي بانشاط و پربار همراه با موسيقي و ورزش
10- روي آوردن به روش هاي سنتي و پرورشي در محيط مدرسه و اجراي يک برنامه جديد در هر روز يا هفته در زماني مشخص در حدود 10 دقيقه که زنگ استراحت پيشنهاد مي شود.
11- تبادل تجربیات موفق مدیران در رابطه با شادسازی مدارس
12- ایجاد انگیزه و ترغیب مدیران جهت مطالعه در رابطه با شادی و جایگاه آن در تعلیم و تربیت
13-برگزاری نمایشگاه دست سازه ها – آثار – نقاشی – شعر – خط – مسابقه قرآن بصورت گروهی
14- نمایش فیلم و تئاتر نمایش های عروسکی – موسیقی زنده مورد علاقه دانش آموزان
15- بردن دانش آموزان به موزه – تئاتر – سینما - پارک – اردوگاه – با کمک اولیا مدرسه و خانه
16- ورزش صبحگاهی به صورت دسته جمعی قبل از شروع کلاس
17- تشویق و تقدیر از فعالیت های کوچک و کم ارزش از نظر دیگران
18- نمایش فیلم و اسلاید در مدرسه
19- حضور فعال آموزگاران با نشاط همراه با ظاهری مناسب و آراسته
20- تهیه کارت تبریک به مناسبت تولد هر یک از دانش آموزان و حتی آموزگاران
21- توزیع شیرینی به مناسبت های مختلف از جمله جشن ها و میلاد ائمه بین دانش آموزان (کاکیا، 1385)
نتيجه گيري
شايد در اولين نگاه احساس کنيم که انجام همه امور فوق در مدارس مستلزم پرداخت هزينه هاي سنگين باشد و مسلماً در مدارس دولتي چنين امکاني وجود ندارد، ليکن با کمي تأمل به اين نتيجه مي رسيم که انجام بسياري از اين پيشنهادات فوق مي تواند با درايت و مديريت صحيح با حداقل بودجه و امکانات انجام شدني باشد. و به اشکال مختلف مي توان شادابي و طراوت را به کودکان و نوجوانان اين مرز و بوم هديه دهيم و در نهايت جامعه اي شاد داشته باشيم که اين خود باعث بروز رشد استعدادها و خلاقيت ها در جوانان ما خواهد شد. شاداب سازي و ايجاد روحيه شاد در دانش آموزان و جلوگيري از افسردگي آن ها باعث مي شود افرادي هدفمند، کارآمد و مسئوليت پذير در جامعه داشته باشيم. در اين ميان عوامل متعددي دست به دست هم داده تا اين هدف محقق شود.
- مهمترین عامل نقش خانواده است، تربیت فرزند از اوان زندگی و ایجاد نشاط او وپیوند میان خانواده و مدرسه وتعامل این دو در ایجاد هماهنگی با هم میu200aتواند روشی مؤثر برای ایجاد شادابی در فرزند پیدا و اجرا شود.
- از دیگر عوامل مهم نمازاست، نماز عاملی است مهار کننده
برچسب:
نویسنده: هستی یزدانی